“Οι δημοσιογράφοι υπάρχουν γιατί οι κυβερνήσεις ψεύδονται”
Η φράση αυτή του Ισίδωρου Στόουν περικλείει την βασικότερη ίσως λειτουργία της δημοσιογραφίας, αυτή του να ελέγχει την εξουσία. Αποτελεί τη γέφυρα στο δίπολο "εξουσιαστές - εξουσιαζόμενοι" και ο ρόλος της κάθε άλλο από παθητικός είναι.
Οφείλει να ασκεί πιέσεις στους εξουσιαστές για διαφάνεια και να τους κρατάει υπόλογους απέναντι στο εκλογικό σώμα για το οποίο δουλεύουν & από το οποίο εκλέχτηκαν. Ταυτόχρονα όμως, όταν απευθύνεται κατευθείαν στο εκλογικό σώμα, έχει την δύναμη να διαμορφώνει συνειδήσεις και να προωθεί την ατζέντα των "αφεντικών" της.
Όταν τα "αφεντικά" ταυτίζονται με τους πολίτες, τότε επιτελεί τον ρόλο που συμπύκνωσε στην παραπάνω φράση ο Στόουν, αναγκάζοντας δηλαδή τις κυβερνήσεις να λογοδοτούν στους εντολείς τους. Όταν ταυτίζονται με την εξουσία, τότε οι κυβερνήσεις δεν λογοδοτούν σε κανέναν. Τρανό παράδειγμα μάρτυρες του οποίου είμαστε και εμείς, είναι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας τον τελευταίο ενάμιση χρόνο.
Πιστεύω πως η μονοφωνία που παρατηρείται σήμερα σε όλα τα συστημικά μέσα ενημέρωσης είναι πρωτοφανής στην Μεταπολίτευση. Μια τυπική συνέντευξη υπουργού σε κάποιο τηλεπαράθυρο (τα παραδείγματα είναι πραγματικά αμέτρητα) είναι αρκετή για να καταλάβει κανείς ότι οι κυβερνώντες αυτή την στιγμή νιώθουν πως δεν τους αγγίζει τίποτα, μπορούν να ισχυριστούν ότι ο Ήλιος γυρίζει γύρω από την Γη και να μην βρεθεί ούτε ένας να τους εγκαλέσει. Μέσα σε αυτό το αποπνικτικό τοπίο όμως, υπάρχει ένα γαλατικό χωριό που ακόμα αντιστέκεται: τα social media. Είτε μας αρέσει είτε όχι, το παιχνίδι της ενημέρωσης αυτήν την στιγμή παίζεται στο Facebook και στο Twitter. Πρόκειται για τον μοναδικό τρόπο που έχει ο λαός να ασκήσει πίεση στην κυβέρνηση του και εν μέσω πανδημίας έχει σημειώσει σημαντικές νίκες όσον αφορά την απόσυρση νομοσχεδίων και το ξεσκέπασμα σκανδάλων.
Το πιο χαρακτηριστικό ξεμπρόστιασμα ίσως ήταν αυτό του “σκόιλ ελικικού”, με τον υπουργό εργασίας τότε να ισχυρίζεται ότι πρόκειται μόνο για 4 ορθογραφικά λάθη και να αναγκάζεται να αποσύρει το πρόγραμμα κατάρτισης μία εβδομάδα μετά αφού το θέμα είχε γίνει viral. Χαρακτηριστικό της έλλειψης έστω ενός στοιχειώδη ελέγχου είναι ότι τα συστημικά ΜΜΕ προβάλουν συνήθως την υποχώρηση της κυβέρνησης, χωρίς να έχουν ενημερώσει τον κόσμο για το αρχικό σκάνδαλο. Μαθαίνει λοιπόν ο τηλεθεατής γνωστού τηλεοπτικού σταθμού ότι ο υπουργός αποσύρει την τηλεκατάρτιση, δεν έχει ιδέα όμως πόσα ήταν όντως τα “4 ορθογραφικά λάθη”, ούτε για τα εκατομμύρια που διοχετεύθηκαν σκανδαλωδώς στα ΚΕΚ για την ανάπτυξη του συγκεκριμένου προγράμματος.
Περί σκανδάλων, πιο πρόσφατο παράδειγμα έχουμε την υπόθεση του Δημήτρη Λιγνάδη. Σε πείσμα της υπουργού Πολιτισμού και των παρατρεχάμενων μέσων της κυβέρνησης να θάψουν το θέμα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το κράτησαν ψηλά στη δική τους ατζέντα και ανάγκασαν την υπουργό να προβεί σε μια συνέντευξη, που τελείωσε με τους πάντες να τραβάνε τα μαλλιά τους με το θράσος της.
Λίγο καιρό πριν, ήταν ο τρομονόμος στην τέχνη που ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων από όλο σχεδόν τον καλλιτεχνικό κόσμο με τη κυβέρνηση να αναγκάζεται να το αποσύρει μετά από μόλις ένα 24ωρο. Πριν λίγες μέρες, η σελίδα της Προέδρου της Δημοκρατίας στο Facebook κατακλύστηκε από χιλιάδες μηνύματα που ζητούσαν πολύ κόσμια από την κ. Σακελλαροπούλου να πάρει θέση για την υλοποίηση των δίκαιων αιτημάτων του Δημήτρη Κουφοντίνα, η ζωή του οποίου κρέμεται πλέον από μία κλωστή.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο λοιπόν, η κυβέρνηση περνάει σιγά σιγά την αντεπίθεση. Η συζήτηση στη Βουλή την Πέμπτη με θέμα την ποιότητα του δημοσίου διαλόγου, είχε σκοπό να θέσει τα θεμέλια για μια νομοθετική παρέμβαση (και) στον χώρο των social media, μια παρέμβαση που προανήγγειλε και ο Άδωνις Γεωργιάδης. Χαρακτηριστικό αυτής της κυβέρνησης εξάλλου είναι η καταστολή οποιασδήποτε μορφής αντίστασης,αντίδρασης και ουσιαστικού διαλόγου. Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα μόνο αποτελούν η λίστα Πέτσα για τον εκμαυλισμό των δημοσιογράφων, η κατάργηση του οικογενειακού ασύλου στην υπόθεση Ινδαρέ, τα ΜΑΤ του κ.Χρυσοχοϊδη στους δρόμους, που φρόντισε η υπουργός Παιδείας να τα βάλει και στα πανεπιστήμια, κλπ. Η φυσική προέκταση αυτής της πολιτικής είναι ο έλεγχος πια -και- των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Να ξεκαθαρίσουμε κάτι σε αυτό το σημείο. Δεν ισχυρίζεται κανείς ότι όλα είναι ρόδινα και δημοκρατικά στον ψηφιακό κόσμο. Τις τελευταίες μέρες έχουν υπάρξει σωρεία καταγγελιών για μπλοκάρισμα δημοσιεύσεων στο Facebook υπέρ του απεργού πείνας Δημήτρη Κουφοντίνα, σε ορισμένες περιπτώσεις χωρίς καν αιτιολόγηση. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι τα Ellinika Hoaxes έχουν συνάψει συνεργασία με το Facebook για τον έλεγχο ψευδών ειδήσεων με σκοπό την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης.
Τα Hoaxes είναι
εξαιρετικά στο να καταρρίπτουν ειδήσεις για τις οποίες δεν νοιάζεται κανένας, όπως αν ένας μαθητής παίζει στον υπολογιστή του την ώρα της επίσκεψης της Ν.Κεραμέως. Περιπλέκεται όμως η κατάσταση όταν το ζήτημα είναι πολιτικό, με τα Hoaxes να
έχουν αποδείξει ξανά και ξανά πως θα συμπλεύσουν ανερυθρίαστα με τους
κυβερνώντες, πετώντας τον μανδύα της αντικειμενικότητας. Εδώ το πρόβλημα
προκύπτει από το ότι η πλατφόρμα στην οποία γίνεται αυτός ο τόσο σημαντικός
διάλογος ανήκει σε ιδιώτη, επομένως μπορεί να πράττει χωρίς καμία διαφάνεια. Πολλοί χάρηκαν για τον αποκλεισμό του Ντόναλντ Τραμπ από το Twitter και το Facebook, ωστόσο η δυνατότητα αυτών των μέσων να
μπλοκάρουν έναν εκλεγμένο πρόεδρο της ισχυρότερης χώρας του πλανήτη, είναι και αμφιλεγόμενη.
Το μόνο σίγουρο είναι πως θα κάνει ό,τι μπορεί για να πνίξει τις φωνές που την ξεμπροστιάζουν, καταστέλλοντας και την τελευταία ρανίδα ουσιαστικής ενημέρωσης που έχει ο κόσμος μέσα από τα social media, που παρ’όλα τα προβλήματα τους, αυτή την στιγμή είναι ο μοναδικός μοχλός πίεσης που έχουν οι απλοί πολίτες απέναντι σε ένα πανίσχυρο φαινομενικά κράτος.
“Η εξουσία
παραμένει δυνατή όταν παραμένει στο σκοτάδι. Όταν εκτίθεται στο φως, ξεκινάει
να εξατμίζεται” - Samuel
P.